Phụ phí Kênh đào Panama thay đổi: lô hàng Việt Nam đi Mỹ cần kiểm tra gì?

Doanh nghiệp Việt Nam có hàng đi Bờ Đông hoặc khu vực Vịnh Mexico của Hoa Kỳ qua Kênh đào Panama nên rà soát ngay các báo giá còn hiệu lực và booking trong tháng 8. Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama sẽ hạ mớn nước tối đa được phép tại hệ thống âu tàu Neopanamax từ 14,94 m xuống 14,78 m nước ngọt nhiệt đới vào ngày 15/8/2026. Một số hãng tàu cũng đã công bố phụ phí Kênh đào Panama, nhưng mức phí, phạm vi tuyến và mốc áp dụng không giống nhau.

Vấn đề này đáng chú ý vì Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026, với kim ngạch 86,5 tỷ USD theo Bộ Công Thương. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi lô hàng từ Việt Nam sang Mỹ đều chịu phí mới. Hàng đi Bờ Tây, hàng không qua Panama hoặc booking theo hợp đồng và biểu cước khác có thể được xử lý khác.

Các thông báo chính thức nêu gì

• CMA CGM công bố mức 320 USD/TEU cho mọi loại hàng từ Viễn Đông qua Kênh đào Panama đến Bờ Đông và Vịnh Mexico của Mỹ, áp dụng từ ngày 25/7/2026.
• Hapag-Lloyd công bố mức 130 USD/TEU cho mọi loại thiết bị trên chuyến đi từ Viễn Đông đến Bắc Mỹ qua kênh đào, khởi hành từ ngày 15/8/2026 cho đến khi có thông báo mới.
• MSC công bố mức 100 USD/TEU cho mọi loại hàng từ Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đi Bờ Đông và Vịnh Mexico của Mỹ; mốc tính là ngày hạ bãi từ 19/8/2026 và áp dụng đến khi có thông báo mới.

Đây là bằng chứng về cách định giá riêng của từng hãng tàu, không phải một khoản thu công bắt buộc có cùng mức cho mọi container. Không thể chỉ so sánh con số trên tiêu đề: một thông báo dùng ngày áp dụng, một thông báo dùng ngày chuyến tàu bắt đầu và một thông báo dùng ngày hạ bãi. Giá hợp đồng, service contract, tuyến thực tế, loại thiết bị và các sửa đổi sau đó cũng có thể ảnh hưởng hóa đơn cuối cùng.

Vì sao kênh đào hạ mớn nước

Thông báo A-22-2026 ngày 1/7 quy định mớn nước tối đa tại âu tàu Neopanamax là 14,94 m từ ngày 24/7 và 14,78 m từ ngày 15/8. Cơ quan quản lý cho biết đây là một phần của chiến lược quản lý nước dựa trên điều kiện hiện tại, dự báo mực nước hồ Gatun và khả năng xuất hiện El Niño.

Trong bản cập nhật ngày 22/7, cơ quan này cho biết kênh đào đạt bình quân 35 lượt tàu qua mỗi ngày tính đến 30/6 và gần hai năm trước đó không phải áp dụng hạn chế mớn nước. Cơ quan cũng cho biết xác suất xảy ra El Niño nghiêm trọng trong đánh giá của mình tăng từ 25% vào tháng 4 lên 81% vào tháng 7. Lãnh đạo Kênh đào Panama nói các hạn chế năng lực có khả năng bao gồm giới hạn mớn nước và có thể giảm số slot đặt trước hằng ngày, nhưng thời điểm và phạm vi sẽ phụ thuộc điều kiện thị trường.

Đây là nội dung còn bất định, chưa phải lịch cắt giảm lượt tàu đã được xác nhận. Chủ hàng nên theo dõi thông báo chính thức và cập nhật của hãng tàu thay vì giả định năng lực hiện tại hoặc phụ phí hôm nay sẽ không thay đổi.

Năm bước trước khi xác nhận booking

• Yêu cầu hãng tàu hoặc forwarder xác định tuyến biển thực tế và xác nhận bằng văn bản chuyến có qua Panama hay không.
• Yêu cầu ghi rõ mã phí, số tiền, đồng tiền, cơ sở tính và mốc phát sinh cho đúng booking: ngày báo giá, ngày hạ bãi, ngày tàu đầu tiên khởi hành hay mốc hợp đồng khác.
• Đối chiếu báo giá với xác nhận booking và service contract hoặc biểu cước áp dụng. Không lấy phụ phí trong thông báo của hãng này để suy đoán hóa đơn của hãng khác.
• Xác nhận bên chịu khoản tăng theo hợp đồng mua bán và điều kiện Incoterms; cập nhật tổng chi phí trước khi đóng hàng.
• Kiểm tra lại thông báo và lịch tàu gần ngày hạ bãi. Lưu phiên bản đã sử dụng cùng hồ sơ lô hàng nếu tuyến, ngày hoặc khoản phí thay đổi.

Tác động thực tế với hàng Việt Nam

Tác động trước mắt là độ bất định về chi phí và báo giá trên một số tuyến nguyên chuyến qua Panama đi Bờ Đông và Vịnh Mexico của Mỹ, không phải thay đổi đồng loạt với mọi lô đi Mỹ. Khi so sánh tuyến đi thẳng qua Panama với phương án đi Bờ Tây Mỹ rồi vận chuyển nội địa, doanh nghiệp cần so toàn bộ chi phí door-to-door, thời gian, năng lực và yêu cầu hàng hóa. Ba con số phụ phí công bố chưa đủ để tự quyết định tuyến tối ưu.

Mức tin cậy cao đối với ngày hạ mớn nước và các mức phí đã công bố vì nguồn là cơ quan quản lý và hãng tàu liên quan. Mức tin cậy trung bình đối với năng lực tương lai và tổng chi phí lô hàng vì Cơ quan Kênh đào Panama nói thời điểm, phạm vi còn phụ thuộc điều kiện và mỗi booking có tuyến, biểu cước, hợp đồng riêng. Đây là hướng dẫn vận hành, không phải cam kết về giá hay thời gian vận chuyển.