Dự báo 2027: dịch vụ sẽ quyết định nhiều hơn sức cạnh tranh xuất khẩu Việt Nam

Nhãn dự báo: đây là dự báo biên tập dựa trên bằng chứng, lập ngày 9/9/2026. Nội dung không dự báo giá cước, sản lượng container hay doanh thu của từng doanh nghiệp.

Kịch bản cơ sở cho 12-18 tháng tới là các dịch vụ gắn trong hàng xuất khẩu hữu hình sẽ ảnh hưởng lớn hơn đến sức cạnh tranh và phần giá trị giữ lại tại Việt Nam. Điều phối vận tải, tài chính, bảo hiểm, thiết kế, phần mềm, quản trị dữ liệu và tuân thủ ngày càng quyết định một nhà máy có thể bán và giao sản phẩm cạnh tranh hay không, dù hải quan vẫn ghi nhận lô hàng là hàng hóa.

Tín hiệu toàn cầu mới

Bản cập nhật ngày 4/9 của UNCTAD cho biết dịch vụ chiếm 71% đầu vào trung gian toàn cầu năm 2022 và 27% xuất khẩu toàn cầu năm 2025. Dịch vụ chiếm 27% đầu vào trung gian trong xuất khẩu hàng công nghiệp của các nền kinh tế đang phát triển, so với 33% tại các nền kinh tế phát triển.

Phân khúc tăng nhanh nhất là dịch vụ có thể cung cấp bằng phương thức số. Theo UNCTAD, nhóm này tăng bình quân 7,1% mỗi năm trong thập kỷ qua và hiện chiếm 56% xuất khẩu dịch vụ toàn cầu. Báo cáo đo lường ngày 7/9 đưa ra so sánh liên quan: dịch vụ cung cấp bằng phương thức số tăng khoảng 7% mỗi năm theo giá trị trong giai đoạn 2015-2024, so với 4% của thương mại hàng hóa.

Điều này không có nghĩa vận tải hàng hóa hữu hình kém quan trọng. Nó cho thấy lớp dịch vụ bao quanh một lô hàng có thể đóng góp nhiều hơn vào sức cạnh tranh và giá trị.

Việt Nam bắt đầu với khoảng cách có thể đo lường

Báo cáo thương mại Việt Nam 2045 của Ngân hàng Thế giới cho biết dịch vụ chỉ chiếm 12% tổng xuất khẩu và 7% xuất khẩu chế biến chế tạo của Việt Nam. Doanh nghiệp nước ngoài chiếm 73% xuất khẩu, còn tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu giảm từ 35% xuống 18% trong giai đoạn 2009-2023.

Ngân hàng Thế giới khuyến nghị chuyển sang sản xuất và dịch vụ có giá trị cao hơn, tăng liên kết chuỗi cung ứng nội địa, tài chính chuỗi cung ứng, số hóa và hoàn thiện quy định về luồng dữ liệu. Đây là khuyến nghị dài hạn, không phải dự báo định lượng cho một năm.

Dự báo 12-18 tháng của chúng tôi

• Kịch bản cơ sở: nhà xuất khẩu và người mua yêu cầu hiệu quả dịch vụ tích hợp cao hơn quanh hàng hóa, gồm dữ liệu booking tin cậy, hồ sơ xuất xứ và tuân thủ, tài chính, khả năng theo dõi và xử lý ngoại lệ.
• Kịch bản tăng: nhà sản xuất Việt Nam kết nối nhiều hơn nhà cung cấp logistics, công nghệ, tài chính và thiết kế trong nước với đơn xuất khẩu, qua đó giữ lại nhiều giá trị và kiểm soát giao hàng tốt hơn.
• Kịch bản giảm: xuất khẩu hàng hóa vẫn tăng nhưng dữ liệu phân mảnh cùng dịch vụ do nước ngoài kiểm soát hạn chế giá trị trong nước và làm ngoại lệ tuân thủ hoặc vận chuyển tốn kém hơn.

Mức tin cậy trung bình đối với hướng dự báo vì tỷ trọng dịch vụ toàn cầu và khoảng cách của Việt Nam đã được ghi nhận. Mức tin cậy thấp đối với tốc độ hay quy mô tài chính vì UNCTAD và Ngân hàng Thế giới không công bố dự báo dịch vụ logistics Việt Nam cho 12-18 tháng.

Sáu việc thực tế

• Lập bản đồ mọi dịch vụ cần để báo giá, sản xuất và giao một đơn xuất khẩu: vận tải, hải quan, tài chính, bảo hiểm, thử nghiệm, chứng nhận, dữ liệu và hậu mãi.
• Chỉ định người chịu trách nhiệm và nguồn dữ liệu chuẩn cho booking, sản phẩm, xuất xứ, hải quan, thanh toán và tuân thủ.
• Tách giá sản phẩm, chi phí logistics và các chi phí dịch vụ khác để thấy phần biên lợi nhuận thất thoát và công việc thủ công lặp lại.
• Đo lỗi dịch vụ như sửa chứng từ, lỡ cut-off, giữ thanh toán và lưu kho ngoài kế hoạch; không chỉ theo dõi giá cước.
• Thử nghiệm trên một tuyến với nhà cung cấp logistics, công nghệ hoặc tài chính Việt Nam nếu họ đáp ứng yêu cầu kiểm soát và dữ liệu của người mua.
• Rà soát quy định về thương mại số, chuyển dữ liệu và chứng từ tại thị trường đích trước khi đổi hệ thống hoặc nhà cung cấp.

Tác động đến vận tải và xuất nhập khẩu Việt Nam

Với đội vận tải, cơ hội là chuyển từ mua riêng dịch vụ vận chuyển sang quản trị một chuỗi dịch vụ xuất khẩu có thể kiểm chứng. Bàn giao dữ liệu tốt hơn có thể hỗ trợ booking, hải quan, bằng chứng xuất xứ, báo cáo cho người mua và thanh toán, nhưng không đồng nghĩa số hóa chắc chắn làm thông quan nhanh hơn.

Các nguồn không dự báo một mức tiết kiệm tiêu chuẩn, giá cước cao hơn, thời gian vận chuyển ngắn hơn, tăng sản lượng container hay tỷ lệ dịch vụ nội địa được bảo đảm. Kết quả phụ thuộc sản phẩm, tuyến, hợp đồng người mua, quy định, năng lực nhà cung cấp và quản trị dữ liệu. Vì vậy, nên dùng dự báo để chọn thử nghiệm có chỉ tiêu đo lường, không hứa hẹn lợi ích chung cho mọi lô hàng.