FTA Việt Nam–EFTA: chuẩn bị hồ sơ vận tải, chưa áp dụng ưu đãi

Ngày 2/7/2026, Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA)—gồm Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ—công bố kết thúc đàm phán một hiệp định thương mại tự do toàn diện. Đây là mốc kết thúc đàm phán, không phải ngày cơ quan hải quan bắt đầu áp dụng hiệp định.

Thông điệp thực tế cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đội ngũ logistics Việt Nam là: có thể chuẩn bị dữ liệu, chứng từ ngay từ bây giờ, nhưng vẫn phải áp dụng chính sách thuế hiện hành cho đến khi hiệp định được ký, hoàn tất các thủ tục phê chuẩn cần thiết và có ngày hiệu lực chính thức.

Những thông tin đã được xác minh

EFTA cho biết thương mại hàng hóa hai chiều đạt 4,8 tỷ EUR trong năm 2025 và Việt Nam thặng dư 2,5 tỷ EUR; số liệu này không tính giao dịch vàng của Thụy Sĩ. Các nhóm hàng EFTA xuất khẩu chính sang Việt Nam gồm máy móc điện, thủy sản, dược phẩm và máy móc cơ khí. Các nhóm hàng EFTA nhập khẩu chính từ Việt Nam gồm máy móc điện, giày dép, may mặc và máy móc cơ khí.

Theo bản thông tin chính thức theo từng chương, khi hiệp định có hiệu lực, các nước EFTA sẽ duy trì mức thuế nhập khẩu 0% đối với sản phẩm công nghiệp, cá và sản phẩm biển có xuất xứ Việt Nam. Việt Nam dự kiến xóa bỏ thuế đối với phần lớn sản phẩm công nghiệp và thủy sản có xuất xứ EFTA trong lộ trình tối đa 11 năm. Một số cam kết nông nghiệp có thể có lộ trình tới 16 năm.

Cơ chế xuất xứ được đàm phán cũng có ý nghĩa trực tiếp với hồ sơ lô hàng. Bản thông tin nêu rằng nhà xuất khẩu Việt Nam sẽ sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ, còn nhà xuất khẩu EFTA sẽ sử dụng khai báo xuất xứ. Trước khi yêu cầu ưu đãi, doanh nghiệp vẫn phải kiểm tra quy tắc cụ thể theo mặt hàng, biểu thuế và văn bản pháp lý cuối cùng.

Tác động cụ thể đến vận tải và xuất nhập khẩu Việt Nam

Hiện chưa có thay đổi tức thời nào được xác nhận đối với thuế hải quan, giá cước, lịch tàu hoặc điều kiện nhận hàng. Tác động trước mắt là yêu cầu sẵn sàng về chứng từ.

Với hàng xuất khẩu như thiết bị điện, máy móc, giày dép, may mặc và thủy sản, doanh nghiệp có thể bắt đầu đối chiếu mã HS với định mức nguyên liệu, khai báo của nhà cung cấp và hồ sơ sản xuất. Với hàng nhập khẩu như máy móc, cá, dược phẩm và thiết bị điện, bên mua nên hỏi nhà cung cấp EFTA về khả năng cung cấp chứng từ xuất xứ theo cơ chế tương lai.

Khâu chuẩn bị này liên quan trực tiếp đến vận hành logistics vì điều kiện xuất xứ phải nhất quán trong toàn bộ bộ hồ sơ thương mại: nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, đại lý hải quan và đơn vị giao nhận phải dùng cùng mã HS, mô tả hàng hóa, dữ liệu hóa đơn và chứng từ hỗ trợ. Cơ hội thuế quan sẽ không thể sử dụng nếu hồ sơ xuất xứ thiếu hoặc mâu thuẫn.

Kiểm tra sẵn sàng theo năm bước

• Lập danh sách lô hàng theo thị trường EFTA, mặt hàng và mã HS.
• Lưu hồ sơ nhà cung cấp và sản xuất có thể chứng minh xuất xứ.
• Tách biệt thuế hiện hành đã xác nhận với kịch bản tiết kiệm thuế trong tương lai.
• Chưa khai ưu đãi EFTA trên chứng từ hải quan khi chưa có hướng dẫn thực thi chính thức.
• Theo dõi Bộ Công Thương và EFTA để cập nhật văn bản đã ký, biểu thuế và thông báo ngày hiệu lực.

Mức độ tin cậy và điểm chưa chắc chắn

Mức độ tin cậy cao đối với ngày kết thúc đàm phán, số liệu thương mại, phạm vi hiệp định và cấu trúc cam kết trong bản thông tin chính thức của EFTA. Tuy nhiên, ngày ký, tiến độ phê chuẩn, ngày có hiệu lực và điều kiện áp dụng cho từng lô hàng vẫn chưa chắc chắn. Các nguồn chính thức được truy cập ngày 17/7/2026 chưa công bố những nội dung này.

Booking by John có thể hỗ trợ chuyển cơ hội chính sách thương mại trong tương lai thành danh mục chứng từ sẵn sàng cho từng lô hàng. Trước khi có hướng dẫn thực thi chính thức, hãy lập kế hoạch kỹ và khai báo thận trọng.