Nhập khẩu Việt Nam tăng mạnh: 6 điểm kiểm soát hàng đầu vào sản xuất

Số liệu thương mại chính thức mới nhất cho thấy khối lượng công việc lập kế hoạch hàng nhập đang lớn hơn. Ngày 3/9, Cục Thống kê công bố kim ngạch nhập khẩu hàng hóa tám tháng năm 2026 đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; cán cân hàng hóa sơ bộ nhập siêu 20,46 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm 2025 xuất siêu 14,02 tỷ USD.

Đây là bức tranh toàn quốc tính theo giá trị, không phải dự báo tắc nghẽn cảng hay số lượng container. Tuy vậy, số liệu là lý do phù hợp để nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và forwarder rà soát điểm nối giữa nguyên liệu đầu vào và kế hoạch sản xuất - xuất hàng.

Báo cáo tháng Tám nói gì

Tổng kim ngạch hàng hóa tháng 1-8 đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% và là mức cao nhất của tám tháng từ trước đến nay. Riêng tháng Tám, xuất khẩu đạt 54,79 tỷ USD và nhập khẩu 54,91 tỷ USD, tạo mức nhập siêu sơ bộ 0,12 tỷ USD.

Tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1% giá trị nhập khẩu. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 161,9 tỷ USD. Báo cáo cũng ước tính vận tải hàng hóa trên tất cả phương thức trong tháng Tám đạt 324,0 triệu tấn, tăng 17,6% so với cùng kỳ; lũy kế tám tháng đạt 2.285,1 triệu tấn, tăng 16,7%, và luân chuyển đạt 450,5 tỷ tấn.km, tăng 12,9%.

Không nên đánh đồng các chỉ tiêu này. Kim ngạch xuất khẩu được tính theo giá FOB, nhập khẩu theo giá CIF; số tấn và tấn.km phản ánh hoạt động vận tải nói chung, không chỉ hàng container quốc tế.

Sáu điểm kiểm soát cho lô hàng nhập tiếp theo

• Xác nhận lại nhu cầu sản xuất trước khi đặt chỗ: mã vật tư, số lượng, ngày cần tại nhà máy và hậu quả nếu chỉ về một phần.
• Yêu cầu hãng tàu hoặc forwarder cập nhật tuyến, ETD, ETA, phương án chuyển tải, cut-off và điều kiện free time cho đúng booking, không dùng lại dữ liệu lô trước.
• Đối chiếu hóa đơn thương mại, packing list, đơn mua hàng và shipping instruction về mô tả, mã HS, số kiện, trọng lượng cả bì và thông tin người nhận trước hạn chứng từ.
• Gắn lô nhập với kế hoạch sản xuất và đơn xuất khẩu liên quan. Ghi rõ ai được phép quyết định thay thế vật tư, tách lô hoặc dùng tồn kho an toàn khi lịch thay đổi.
• Xác nhận khâu giao nhận nội địa: cảng hoặc depot, đại lý hải quan, yêu cầu kiểm tra, lịch giao, phương tiện và khung giờ nhận của kho.
• Duy trì một bảng mốc gồm xác nhận booking, ngày hàng sẵn sàng, khởi hành, chuyển tải, thông báo hàng đến, tờ khai và giao hàng. Cảnh báo theo ngày cần tại nhà máy, không chỉ theo ETA.

Tác động đến vận tải và xuất nhập khẩu Việt Nam

Tỷ trọng 94,1% của tư liệu sản xuất cho thấy phần lớn giá trị nhập khẩu gắn với máy móc, vật liệu hoặc linh kiện thay vì hàng tiêu dùng cuối cùng. Vì vậy, độ chính xác của chứng từ nhập và lịch cấp hàng có ý nghĩa với cả kế hoạch nhà máy lẫn hồ sơ vận tải. Đây là suy luận vận hành từ cơ cấu chính thức, không phải khẳng định mọi lô nguyên liệu đều chậm hay thiếu chỗ.

Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu cũng khiến cam kết dòng tiền, tồn kho và cước cần được xem ở cấp từng lô. Nhập siêu toàn quốc không quyết định chi phí, tuyến hay rủi ro của một booking cụ thể; đồng thời không có nghĩa xuất khẩu suy yếu, vì xuất khẩu vẫn tăng 22,4% so với cùng kỳ.

Mức tin cậy cao đối với các số liệu chính trong công bố ngày 3/9, nhưng báo cáo nêu dữ liệu hải quan tháng Tám là sơ bộ. Mức tin cậy trung bình đối với tác động từng lô vì còn phụ thuộc mặt hàng, phương thức, tuyến, Incoterm, hợp đồng và tồn kho. Hãy kiểm tra số liệu hải quan chính thức sau cùng và lấy điều kiện bằng văn bản từ hãng tàu, forwarder và đại lý hải quan trước khi hành động.