Dự báo cán cân thương mại Việt Nam quý IV/2026: phép thử xuất siêu phía trước

Nhãn dự báo: đây là triển vọng theo kịch bản cho thương mại hàng hóa và vận tải quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn tháng 10-12/2026. Bài viết không phải dự báo chính thức, báo giá vận tải hay cam kết về chỗ, thiết bị, thời gian thông quan hoặc tỷ giá.

Việt Nam bước vào quý IV với hai tín hiệu cần được đọc cùng nhau. Tháng 9 đã trở lại xuất siêu hàng hóa 1,27 tỷ USD, nhưng lũy kế chín tháng vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD. Bộ Công Thương đặt mục tiêu cuối năm giảm nhập siêu xuống dưới 10 tỷ USD.

Nếu dùng số liệu công bố sau của Cục Thống kê làm điểm xuất phát, mục tiêu đó đòi hỏi quý IV xuất siêu hơn 9,42 tỷ USD, tức bình quân trên 3,14 tỷ USD mỗi tháng. Mốc bình quân này cao khoảng 2,47 lần mức xuất siêu 1,27 tỷ USD của tháng 9. Đây là phép tính của Booking by John, không phải mục tiêu hay dự báo do Cục Thống kê công bố.

Số liệu chính thức mới cho thấy gì?

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa chín tháng đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Riêng tháng 9, tổng kim ngạch là 117,69 tỷ USD, gồm 59,48 tỷ USD xuất khẩu và 58,21 tỷ USD nhập khẩu.

Quý III vẫn nghiêng về nhập khẩu. Xuất khẩu quý đạt 167,85 tỷ USD và nhập khẩu 170,33 tỷ USD, tương ứng mức nhập siêu quý 2,48 tỷ USD theo phép trừ. Nhập khẩu tăng 42,2% so với cùng kỳ, nhanh hơn mức tăng 30,4% của xuất khẩu.

Cơ cấu hàng hóa rất quan trọng với kế hoạch vận tải. Tư liệu sản xuất đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% nhập khẩu chín tháng. Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 58,3% tổng nhập khẩu; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%. Điều này ủng hộ khả năng hoạt động nhập đầu vào nhà máy tiếp tục cao, nhưng giá trị thương mại không chứng minh số tấn, TEU, năng lực hay nhu cầu của một tuyến cụ thể.

Bối cảnh toàn cầu có phần hỗ trợ nhưng chưa chắc chắn. Chỉ báo thương mại hàng hóa của WTO ở mức 102,0 và đơn hàng xuất khẩu ở 103,5, đều trên mốc xu hướng 100. Đây là chỉ báo toàn cầu; tại ngày truy cập, bản cập nhật dự báo đầy đủ tiếp theo của WTO vẫn được lên lịch trong tháng 10. Không thể quy đổi chỉ báo này trực tiếp thành dự báo cán cân thương mại hoặc giá cước tại Việt Nam.

Ba kịch bản quý IV

### Kịch bản cơ sở: nhập siêu cả năm thu hẹp nhưng mục tiêu dưới 10 tỷ USD vẫn khó

Độ tin cậy: trung bình. Xuất siêu xuất hiện thêm ở một số tháng và tăng trưởng xuất khẩu mạnh giúp thu hẹp khoảng cách lũy kế. Tuy nhiên, nhập khẩu phục vụ sản xuất vẫn cao nên tổng xuất siêu ba tháng không tự động vượt 9,42 tỷ USD. Cả năm vẫn nhập siêu nếu cán cân hàng tháng không cải thiện đáng kể.

### Kịch bản tích cực: xuất siêu hàng tháng vượt mốc kế hoạch

Độ tin cậy: thấp đến trung bình. Xuất khẩu tiếp tục tăng mạnh, nhập khẩu chậm lại nhưng không làm gián đoạn sản xuất, và quý IV xuất siêu tổng cộng hơn 9,42 tỷ USD. Điều này đòi hỏi bình quân trên 3,14 tỷ USD mỗi tháng, cao rõ rệt so với kết quả tháng 9. Khi đó, mục tiêu nhập siêu dưới 10 tỷ USD của Bộ Công Thương có thể đạt về mặt số học.

### Kịch bản tiêu cực: đầu vào sản xuất tiếp tục giữ nhập khẩu ở mức cao

Độ tin cậy: thấp đến trung bình. Máy móc, linh kiện và nguyên liệu tiếp tục tăng trong khi nhu cầu xuất khẩu hoặc lịch giao hàng yếu đi. Xuất siêu tháng 9 khi đó chỉ là tạm thời, còn nhập siêu lũy kế giảm ít hoặc tăng thêm. Kịch bản này không đồng nghĩa thiếu hụt, ùn tắc cảng hay một kết quả tỷ giá cụ thể.

Sáu việc doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên làm

• Theo dõi cán cân hàng tháng so với mốc kế hoạch quý IV trên 3,14 tỷ USD, nhưng không xem một tháng là xu hướng.
• Tách kế hoạch mua máy móc, linh kiện, nguyên liệu nhập khẩu khỏi booking thành phẩm xuất khẩu vì lịch và chu kỳ tiền khác nhau.
• Lập kịch bản dòng tiền cuốn chiếu cho thuế nhập khẩu, VAT, cước và thanh toán nhà cung cấp khi trị giá nhập khẩu còn cao.
• Xác nhận chỗ, thiết bị, cut-off và giá theo hãng, tuyến và tuần; trị giá thương mại quốc gia không phải năng lực vận hành.
• Đồng bộ đơn mua hàng, hóa đơn, phiếu đóng gói, mã HS và dữ liệu xuất xứ để đợt đẩy hàng cuối năm không phát sinh chỉnh sửa có thể tránh.
• Cập nhật dự báo sau báo cáo tháng 10 của WTO và số liệu thương mại tháng 10 chính thức của Việt Nam; cả hai có thể làm thay đổi trọng số kịch bản.

Tác động cụ thể đến vận tải và xuất nhập khẩu Việt Nam

Kỳ vọng thận trọng nhất cho quý IV là hoạt động vận tải hai chiều tiếp tục cao, trong khi phép thử cán cân thương mại khó hơn nhiều so với tín hiệu tháng 9. Đầu vào sản xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục tạo khối lượng công việc lớn cho giao nhận, hải quan và bộ phận tiếp nhận nhà máy. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể chịu áp lực chuyển đơn hàng thành trị giá đã giao trước cuối năm, nhưng bằng chứng chính thức không chứng minh tình trạng cao điểm trên mọi tuyến, thiếu thiết bị, tăng giá cước hay thông quan nhanh hơn.

Độ tin cậy cao đối với số liệu lịch sử chính thức và phép tính; trung bình đối với hướng của kịch bản cơ sở; thấp đối với từng cảng, hãng, tuyến hoặc lô hàng cho đến khi có booking, thông báo cảng và báo giá bằng văn bản hiện hành.