Thông tư 128/2026: chuẩn bị hàng qua cửa khẩu thông minh trước 15/10

Bộ Tài chính ban hành Thông tư 128/2026/TT-BTC ngày 27/08/2026. Văn bản có hiệu lực từ ngày 15/10/2026. Cần tách rõ ngày ban hành và ngày có hiệu lực: tại ngày 08/09, đây là thời gian chuẩn bị, chưa phải quy định đã có hiệu lực.

Thông tư điều chỉnh việc kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Phạm vi này rất quan trọng: văn bản không tự động áp dụng cho mọi cửa khẩu đường bộ hay mọi lô hàng đi giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Khung mới điều chỉnh những gì

Khu vực cửa khẩu thông minh thuộc phạm vi văn bản phải có ranh giới địa lý rõ ràng trong khu vực cửa khẩu biên giới đất liền. Trang thiết bị gồm camera nhận diện phương tiện vận tải thông minh không người lái, barie điện tử tại cổng ra vào, camera giám sát, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa đưa vào, đưa ra. Các hệ thống này phải kết nối trực tiếp với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Không gian quản lý có thể gồm khu tập kết hàng xuất và hàng nhập, khu kiểm tra thực tế, khu soi chiếu container, trung tâm điều khiển, khu nâng hạ container tự động, tuyến đường cho phương tiện thông minh không người lái và các khu chức năng hợp pháp khác.

Hàng xuất khẩu của Việt Nam hoặc hàng từ nước khác quá cảnh qua Việt Nam phải hoàn thành thủ tục hải quan liên quan trước khi đưa vào tập kết, chờ xếp lên phương tiện thông minh không người lái để thực xuất sang Trung Quốc. Hàng nhập từ Trung Quốc có thể được phương tiện không người lái đưa vào khu vực, chờ hoàn thành thủ tục nhập khẩu hoặc quá cảnh. Container rỗng cũng thuộc khung quản lý.

Phương tiện thông minh không người lái không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh cho chính phương tiện, nhưng vẫn chịu kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan. Quy định riêng cho phương tiện không miễn khai báo, kiểm tra hay quyết định thông quan đối với hàng hóa.

Dữ liệu, thời hạn lưu giữ và thay đổi hàng

Cơ quan hải quan có thể phân tích rủi ro hàng nhập dựa trên dữ liệu trước khi hàng đến do doanh nghiệp vận hành cửa khẩu thông minh hoặc Hải quan Trung Quốc gửi. Vì vậy, mô tả và mã nhận diện trong hồ sơ cần thống nhất trước khi bàn giao vật lý, nhưng Thông tư không cam kết thông quan chỉ dựa trên dữ liệu sớm.

Hàng nhập khẩu được lưu giữ tại khu vực cửa khẩu thông minh trong 30 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu. Nếu quá thời hạn mà chủ hàng mới đến làm thủ tục nhận hàng thì bị xử lý vi phạm theo pháp luật. Đây là giới hạn lưu giữ theo quản lý hải quan, không phải cam kết 30 ngày lưu kho thương mại miễn phí.

Nếu người khai đề nghị đổi phương tiện chứa hàng hoặc đóng gói lại trong thời gian lưu giữ, phải thông báo cho cơ quan hải quan và doanh nghiệp vận hành để giám sát và cập nhật hệ thống. Việc chia tách hoặc đóng ghép với hàng khác phải thực hiện tại địa điểm thu gom hàng lẻ được Cục Hải quan công nhận.

Giờ làm việc được thực hiện theo thỏa thuận giữa UBND tỉnh biên giới quản lý cửa khẩu thông minh của Việt Nam và phía Trung Quốc. Thông tư không quy định mọi nơi hoạt động 24/7.

Sáu điểm cần kiểm tra trước 15/10

• Xác nhận cửa khẩu và khu vận hành dự kiến thuộc khu vực cửa khẩu thông minh đã được Thủ tướng phê duyệt; không suy đoán phạm vi chỉ vì có camera hoặc tự động hóa.
• Lập rõ bên gửi từng trường dữ liệu trước khi hàng đến: người xuất khẩu, nhập khẩu, đại lý hải quan, forwarder, đơn vị vận hành hay cơ quan hải quan tương ứng. Đối chiếu mô tả, số lượng, số kiện, trọng lượng, số container hoặc thiết bị, seal và số tham chiếu tờ khai.
• Với hàng xuất và quá cảnh, đặt mốc hoàn thành thủ tục hải quan trước mốc đưa hàng vào khu tập kết và gán phương tiện không người lái.
• Với hàng nhập, ghi ngày hàng đến cửa khẩu theo hồ sơ chính thức, người chịu trách nhiệm thủ tục và mốc cảnh báo nội bộ sớm hơn nhiều so với giới hạn 30 ngày. Tách riêng điều kiện lưu kho và free time thương mại.
• Yêu cầu quy trình phê duyệt, thông báo bằng văn bản trước khi đổi thiết bị, mở hàng, đóng gói lại, chia tách hoặc đóng ghép; xác nhận địa điểm gom hàng được Hải quan công nhận.
• Lấy giờ vận hành hiện hành và phương án xử lý sự cố hệ thống từ đơn vị vận hành và Hải quan cửa khẩu cho đúng lô; lưu đầu mối và bằng chứng bàn giao thủ công.

Tác động đến vận tải và xuất nhập khẩu Việt Nam

Tác động trước mắt nằm ở chất lượng dữ liệu và thứ tự bàn giao tại biên giới. Hàng xuất đến khu tập kết khi chưa hoàn tất thủ tục, hồ sơ nhập không khớp dữ liệu trước khi hàng đến, hoặc yêu cầu đóng gói lại chưa được ghi nhận đều có thể làm gián đoạn kế hoạch chuyển giao giữa thiết bị thông thường và làn thông minh.

Khung mới có thể hỗ trợ giám sát tự động hơn và phân tích rủi ro sớm hơn, nhưng nguồn chính thức không bảo đảm thông quan nhanh hơn, thời gian qua cửa khẩu cố định, chi phí thấp hơn hay hệ thống không gián đoạn. Nguồn cũng không công bố một mức phí, phụ phí, giá lưu giữ hay tiền phạt chung cho từng lô hàng.

Độ tin cậy cao đối với số hiệu, ngày ban hành, ngày hiệu lực, phạm vi, kết nối thiết bị, nhóm hàng, cách quản lý phương tiện không người lái, phân tích dữ liệu sớm, giới hạn 30 ngày và nghĩa vụ thông báo vì đều được nêu trong hồ sơ chính thức và bài giới thiệu của Chính phủ về bản ký. Độ tin cậy trung bình đối với tác động của từng lô cho đến khi xác nhận cửa khẩu được phê duyệt, thỏa thuận giờ làm việc, quy trình đơn vị vận hành, trạng thái hàng và hướng dẫn của Hải quan. Bài viết là hướng dẫn vận hành, không phải quyết định phân loại hay thông quan.