Xuất hàng từ Việt Nam sang Ý: checklist CBAM trước khi đặt chỗ năm 2026

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026. Với doanh nghiệp Việt Nam bán hàng thuộc phạm vi CBAM sang Ý, nghĩa vụ pháp lý thuộc về nhà nhập khẩu EU, nhưng dữ liệu sản phẩm và phát thải sử dụng được lại bắt đầu từ nhà máy. Vì vậy, thời điểm trước khi đặt chỗ vận chuyển là lúc phù hợp nhất để xử lý các khoảng trống thông tin.

Phạm vi hiện tại bao gồm các mã CN cụ thể thuộc xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro. Đối với xi măng, phân bón, sắt thép và nhôm, ngưỡng 50 tấn được tính cộng dồn theo từng nhà nhập khẩu trên toàn bộ các nhóm này trong năm dương lịch. Điện và hydro không áp dụng ngưỡng khối lượng đó. Khi vượt ngưỡng, quy định áp dụng cho toàn bộ lượng hàng thuộc phạm vi mà nhà nhập khẩu đó đã nhập trong năm, kể cả lượng nhập trước thời điểm vượt ngưỡng.

Hồ sơ cần chốt trước khi đặt chỗ

• Xác nhận mã CN tám chữ số với nhà nhập khẩu hoặc đại diện hải quan tại Ý; không xác định phạm vi CBAM chỉ bằng tên thương mại.
• Ghi rõ người nhập khẩu đứng tên, số EORI, cửa khẩu nhập tại Ý và hình thức đại diện hải quan. Yêu cầu phía Ý xác nhận tình trạng tài khoản hoặc hồ sơ đăng ký CBAM khi có yêu cầu.
• Đối chiếu khối lượng tịnh giữa hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, chứng từ vận tải và dữ liệu hải quan. Ngưỡng được tính theo năm và theo toàn bộ hoạt động của nhà nhập khẩu, không phải mức miễn trừ cho từng lô.
• Xác định cơ sở sản xuất, nước xuất xứ và tuyến công nghệ cho từng dòng hàng thuộc phạm vi. Tách riêng các lô nếu đến từ nhà máy hoặc quy trình sản xuất khác nhau.
• Thống nhất bằng văn bản việc nhà nhập khẩu sẽ dùng giá trị mặc định của Ủy ban châu Âu hay dữ liệu phát thải thực tế cho khai báo năm 2026.
• Nếu dùng giá trị thực tế, phân công người chịu trách nhiệm với báo cáo phát thải của cơ sở, hồ sơ tính toán và việc cung cấp dữ liệu cho đơn vị xác minh được công nhận. Không gọi số liệu nội bộ là dữ liệu đã xác minh.
• Lưu bằng chứng có kiểm soát phiên bản cùng hồ sơ lô hàng và chỉ định một đầu mối tại Việt Nam, một đầu mối tại Ý.

Vì sao không nên chờ đến lúc thông quan

Ủy ban châu Âu cho biết khai báo CBAM đầu tiên, bao quát hàng nhập năm 2026, và việc nộp số chứng chỉ tương ứng phải hoàn tất trước ngày 30/9/2027. Nhà nhập khẩu có thể dùng giá trị mặc định của Ủy ban hoặc giá trị thực tế; giá trị thực tế đòi hỏi dữ liệu tổng phát thải hàm chứa đã được xác minh từ nhà sản xuất. Ngày 30/6, Ủy ban cho biết các đơn vị xác minh CBAM được công nhận đầu tiên dự kiến xuất hiện khoảng tháng 9/2026; cơ quan công nhận của Ý cũng đang xử lý hồ sơ trong năm 2026.

Điều này tạo ra vấn đề về trình tự. Hàng có thể được vận chuyển nhiều tháng trước kỳ khai báo năm, trong khi bằng chứng tại nhà máy sẽ khó tái lập nếu nhân sự, nhà cung cấp hoặc tệp tính toán thay đổi. Doanh nghiệp xuất khẩu nên xem dữ liệu CBAM là một phần của hồ sơ lô hàng dù việc xác minh và nộp chứng chỉ diễn ra sau đó.

Giá đã công bố cho biết điều gì

Ủy ban đã công bố giá chứng chỉ CBAM là 75,36 EUR cho mỗi tấn CO2 trong quý I/2026 và 75,28 EUR trong quý II. Đây là mức giá tham chiếu theo quý cho phát thải trong hàng nhập vào EU ở từng quý tương ứng. Chúng không phải phụ phí vận tải và không đủ để tự tính nghĩa vụ CBAM của một lô hàng. Nghĩa vụ cuối cùng còn phụ thuộc vào cách tính phát thải theo quy định, các điều chỉnh áp dụng và khoản giá carbon đủ điều kiện đã trả tại nước sản xuất.

Hãy dùng các mức giá này để phân tích độ nhạy cùng nhà nhập khẩu Ý, không coi đó là cước của hãng vận tải hoặc số tiền chắc chắn trên hóa đơn.

Bàn giao riêng cho thị trường Ý

Từ ngày 6/5/2026, cơ quan quốc gia có thẩm quyền của Ý là Ủy ban ETS, Phân ban 2, còn gọi là Ủy ban CBAM. Cổng thông tin chính thức của Ý công bố các quyết định cấp phép và hướng dẫn cho doanh nghiệp. Nhà nhập khẩu hoặc đại diện hải quan gián tiếp nên chịu trách nhiệm về cấp phép, sổ đăng ký và khai báo tại Ý; nhà cung cấp Việt Nam nên chịu trách nhiệm về tính chính xác và khả năng truy xuất của dữ liệu sản xuất do mình cung cấp.

Trước khi đặt chỗ, hai bên nên xác nhận bốn nội dung: phạm vi theo mã CN, vị trí so với ngưỡng năm, phương án dữ liệu phát thải và trách nhiệm sửa hồ sơ thiếu hoặc không nhất quán. Việc này không bảo đảm thông quan nhanh hơn, nhưng giúp giảm rủi ro hàng đã đi mà hồ sơ tuân thủ vẫn chưa đầy đủ.

Độ tin cậy và giới hạn

Độ tin cậy cao đối với ngày tháng, cấu trúc ngưỡng, nhóm hàng, giá chứng chỉ và thông tin cơ quan Ý vì đều lấy từ luật EU, trang của Ủy ban châu Âu và cơ quan chính thức của Ý. Độ tin cậy trung bình đối với khuyến nghị hoàn tất hồ sơ trước khi đặt chỗ; đây là khuyến nghị quy trình dựa trên bằng chứng, không phải thời hạn pháp lý. Bài viết không thay thế tư vấn pháp lý, hải quan hoặc xác minh phát thải và không dự báo chậm trễ, phụ phí hay nghĩa vụ chứng chỉ cụ thể cho bất kỳ lô hàng nào.